بانك و بيمه : حلقه مفقوده پژوهش‌هاي بانكي
سه شنبه، 30 آذر 1395 - 10:33 کد خبر:49763
*سعيد مسگري/ كارشناس اقتصادي

عليرغم انجام پژوهش‌هاي متعدد در حوزه پول و بانك، همچنان مشكلات نظام بانكي ادامه دارند. در واقع، همايش‌ها، مقالات و پايان نامه‌هاي دانشجويي نتوانسته‌اند به كاهش مشكلات نظام بانكي كمك كنند. به نظر مي‌رسد عدم استفاده از چارچوب نظري علمي و متقن و اتكا صرف به روش‌هاي آماري، يكي از دلايل اين مشكل باشد.
نظام بانكي كشور در حال حاضر با مشكلات متعددي روبه‌رو است و بيم آن مي‌رود كه در آينده نه چندان دور، با بحران‌هاي جدي روبه‌رو شود. اين مشكلات در حالي رخ داده است كه همه ساله همايش‌هاي متعددي پيرامون نظام بانكي برگزار مي‌شود و ده‌ها پژوهش در هر يك از اين همايش‌ها ارائه مي‌شود. از سوي ديگر، پايان‌نامه‌ها و مقالات دانشجويي متعددي در دانشكده‌هاي اقتصاد، حسابداري و مديريت پيرامون مسائل نظام بانكي به رشته تحرير درمي‌آيد. با تداوم مشكلات نظام بانكي و حتي افزوده شدن آنها، اين سوال به ذهن خطور مي‌كند كه چرا اين حجم بالاي پژوهش نتوانسته است كمك شاياني به برطرف شدن مشكلات نظام بانكي كشور كند؟
به نظر مي‌رسد ده‌ها همايش و صدها پايان‌نامه و مقاله‌اي كه در حوزه نظام بانكي تاكنون برگزار و تدوين شده، تاكنون دستاورد كافي براي نظام بانكي كشور نداشته‌اند و نتوانسته‌اند به كاهش مشكلات آن كمك كنند. دلايل بروز اين مشكل نياز به بررسي‌هاي دقيق و علمي دارد و بايد به عنوان يك موضوع مهم پژوهشي مطرح شود و با كار دقيق و علمي به بررسي ريشه‌هاي اين پديده خطرناك پرداخته شود. اما با نگاهي گذرا به پژوهش‌هاي انجام شده مشاهده مي‌كنيم كه اكثر آنها داراي يك ضعف مشترك هستند. ضعفي كه مي‌تواند به عنوان يكي از دلايل عدم كاربردي شدن اين پژوهش‌ها شناسايي شود.
به طور كلي مي‌توان گفت اكثر پژوهش‌هايي كه در حوزه نظام بانكي ايران انجام شده‌اند از دو روش: مدل‌هاي اقتصادسنجي و پرسشنامه استفاده كرده‌اند. در روش اقتصادسنجي با استفاده از داده‌ها و گزارش‌هاي آماري، مدل‌هاي اقتصادي با استفاده از نرم افزار تخمين زده مي‌شود و در نهايت نتايج به ‌دست آمده مورد تحليل و بررسي قرار مي‌گيرد.
در روش پرسشنامه‌اي نيز در مورد موضوعي خاص، پرسشنامه‌اي مناسب طراحي و با مراجعه به مشتريان نظام بانكي و يا كارمندان و كارشناسان بانكي، اين پرسشنامه‌ها پر مي‌شود. سپس با استفاده از نرم‌افزارهاي آماري، نتايج بدست آمده تحليل مي‌شود. با اين حال، به‌نظر مي‌رسد اين مطالعات از حيث روش‌شناسي داراي مشكلات جدي باشند.
در واقع، آنچه در گام اول پژوهش بايد مشخص گردد، مباني نظري و چارچوب تحليلي پژوهش است. به عبارت ديگر، ابتدا بايد مشخص شود كه محقق در چه چارچوب تحليلي‌ و بر پايه كدام نظريه علمي قصد تحليل و پاسخگويي به سوالات پژوهش را دارد. پس از عبور از اين مرحله، در گام‌هاي بعدي به تحليل موضوع پرداخته شده و براي بررسي صحت يافته‌هاي تحليل نظري، از مدل‌هاي اقتصادسنجي يا پرسشنامه استفاده مي‌شود.
بر اين اساس، كاربرد مدل‌هاي اقتصادي، استفاده از داده‌ها و گزارش‌هاي آماري و نيز پرسشنامه، بايد جهت بررسي صحت يافته‌هاي تحليل نظري باشد؛ اما در پژوهش‌هاي داخلي معمولا به اين نكته توجه نشده است و مدل‌هاي اقتصادي و پرسشنامه به تنهايي و بدون اتكا به چارچوب نظري مورد استفاده قرار گرفته‌اند. لذا روش‌شناسي بسياري از پژوهش‌ها داراي نقص و ايراد اساسي به نظر مي‌رسند. بدين معنا كه در اين پژوهش‌ها پس از بيان سوالات و فرضيه‌هاي تحقيق، بلافاصله به سراغ داده‌هاي آماري يا طراحي پرسشنامه رفته و تلاش كرده‌اند با استفاده از اين دو، به بررسي فروض تحقيق و پاسخگويي به سوالات آن بپردازند.
با توجه به آنچه مطرح شد، روش صحيح پژوهش بدين صورت است كه در گام اول، سوالات و فرضيه‌هاي تحقيق مشخص مي‌شود. در گام بعدي، چارچوب نظري پژوهش مشخص مي‌شود و دلايل انتخاب آن چارچوب و تناسب آن با موضوع پژوهش شرح داده مي‌شود. سپس با استفاده از چارچوب نظري، به تحليل پرداخته و براي پاسخ‌گويي به سوالات پژوهش تلاش مي‌شود. در گام بعدي بر پايه تحليل نظري، به طراحي پرسشنامه و يا استفاده از مدل‌هاي اقتصادي و تخمين پرداخته مي‌شود. اما اين روش در بسياري از پژوهش‌هاي داخلي رعايت نشده و پژوهش محدود به بررسي آماري و استفاده از مدل‌هاي اقتصادي شده است. بنابراين، تحليل نظري و استفاده از چارچوب علمي متقن را مي‌توان حلقه مفقوده بسياري از پژوهش‌هاي حوزه بانكي دانست.
در پايان لازم به ذكر است كه اگر يك تحقيق داراي روش‌شناسي درست و علمي نباشد، نمي‌تواند به نتايج دقيق، علمي و كاربردي دست پيدا كند. چنين پژوهشي حتي اگر از نظر آماري نتايج دقيقي به همراه داشته باشد، توانايي پاسخگويي دقيق و صحيح به سوالات پژوهش را ندارد و نمي‌تواند در عمل مورد استفاده واقع شود. براي بهبود پژوهش‌هاي حوزه بانكي و افزايش كارايي آنها در صحنه عمل، ضروري است كه به روش‌شناسي صحيح علمي و استفاده از چارچوب نظري علمي و متقن توجه ويژه شود و پژوهشگران با استفاده از روش‌هاي علمي و به كارگيري اصول پژوهشي صحيح، صحت و كارايي نتايج پژوهش خود را افزايش دهند./ايبِنا