بانك و بيمه : شرايط دريافت چك الكترونيك چيست؟
چهارشنبه، 25 اردیبهشت 1398 - 09:51 کد خبر:56063
بانك و بيمه: بانك مركزي مستند پيش نويس سند الزامات، ضوابط و فرآيندهاي اجرايي چك الكترونيكي را منتشر كرد اما چك الكترونيك چيست و چه شرايطي براي دريافت آن بايد داشت؟


به گزارش بانك و بيمه ( bima.ir )،بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران در روز ۲۴ ارديبهشت ماه مستند پيش نويس سند الزامات، ضوابط و فرآيندهاي اجرايي چك الكترونيكي را براي آگاهي و كسب نظر كارشناسان و صاحبنظران منتشر كرد تا ظرف يك ماه آتي نظرات علاقه مندان منعكس و در خصوص سند نهايي تصميم گيري‌هاي لازم انجام شود؛ در اين گزارش قصد داريم تا به پيش نويس سند چك الكترونيكي كه از سوي اداره نظام‌هاي پرداخت و معاونت فناوري‌هاي نوين بانك مركزي تدوين شده  و در راستاي قانون جديد چك در دستور كار نظام بانكي قرار گرفته نگاهي داشته باشيم.
 
هدف بانك مركزي براي ايجاد سامانه چك الكترونيك
مجلس شوراي اسلامي در سيزدهم آبان ماه سال ۹۷ بانك مركزي را مكلف به ايجاد و عملياتي‌سازي سامانه چك الكترونيكي در كشور كرد و  بانك مركزي در همين راستا در پيش نويس سند چك الكترونيك به معرفي و اعلام قوانين زيرساخت صدور و تبادل چك الكترونيكي مبتني بر امضاء الكترونيكي با استفاده از آخرين استانداردهاي بين المللي پرداخت و قرار است به زودي در اختيار بانك‌ها و مشتريان بانكي قرار بگيرد؛ بانك مركزي با بهره‌گيري از زيرساخت چك الكترونيك به دنبال كاهش مخاطرات و كاستي‌هاي موجود در زمينه چك كاغذي و ارائه روشي امن و در عين حال ساده براي مشتريان و سيستم بانكي است تا موضوع چك‌هاي كاغذي با توجه به تصويب قانون جديد چك از سوي مجلس ساماندهي شود.
 
سامانه چك الكترونيك بانك مركزي و ويژگي‌هاي چك الكترونيك
سامانه چك الكترونيك يك سامانه حاكميتي و متمركز است كه با استفاده از سامانه‌هاي صياد، چكاوك و زيرساخت‌هاي اعتبار سنجي بانك مركزي فعاليت مي‌كند؛ همچنين چك الكترونيك يا چك ديجيتال كاركردي همچون چك كاغذي دارد و به نوعي آن را مي‌توان نوعي ديگر از چك عنوان كرد كه قوانين موجود در زمينه چك كاغذي در سيستم بانكي كشور بر روي آن قابل اجرا است و از زيرساخت ابزار داده پيام و امضاء الكترونيك استفاده مي‌كند.
دو ابزار كليدي چك‌هاي الكترونيك را داده پيام و امضاء الكترونيك تشكيل مي‌دهند؛ داده پيام، اطلاعات چك به شمار مي‌رود كه با استفاده از وسايل الكترونيكي و فناوري‌هاي جديد توليد مي‌شود و رشته حاصل از اقلام داده چك به عنوان داده پيام چك در نظر گرفته شده كه جهت ثبت امضاء الكترونيكي مورد استفاده قرار مي‌گيرد. همچنين امضاء الكترونيك يكي از ابزار چك الكترونيك به شمار مي‌رود كه عمليات احراز هويت را انجام خواهد داد، امضاء الكترونيك هر نوع علامت براي شناسايي امضاء كننده اطلاعات چك است كه با استفاده از سامانه "نماد" بانك مركزي به عنوان زيرساختي براي ايجاد امنيت، محرمانگي و انكارناپذيري داده‌ها در نظام بانكي به منظور ارائه هويت ديجيتالي امن در اختيار شبكه بانكي قرار مي‌گيرد.
از جمله مهمترين فرآيندهاي سامانه چك الكترونيك بايد به فعال‌سازي خدمت چك الكترونيك توسط مشتري با معرفي گواهي امضاء الكترونيكي، درخواست دسته چك الكترونيك، صدور چك الكترونيكي، ظهرنويسي و تاريخچه انتقال چك در مبادلات، نقد كردن درون بانكي يا بين بانكي بدون حضور در شعبه، صدور چك‌هاي چند امضائي، ابطال و مسدودسازي چك الكترونيك، صدور گواهي عدم پرداخت، ارائه كارتابل چك‌هاي دريافتي مشتريان  و استعلام چك براي دريافت كنندگان چك الكترونيكي و ساير سازمان‌هاي مرتبط اشاره داشت.
 
چك‌هاي الكترونيك در فاز اول فقط به صورت ريالي صادر مي‌شوند
بانك مركزي در خصوص واحد پولي چك‌هاي الكترونيك تاكيد كرده كه در فاز اول اجراي طرح چك الكترونيك صرفا صدور چك‌هاي الكترونيك از نوع ريالي مد نظر است.
 
فرآيندهاي چك الكترونيك غير حضوري است
بر اساس سند منتشر شده از سوي اداره نظام‌هاي پرداخت بانك مركزي، تمامي فرآيندهاي چك الكترونيكي به صورت غير حضوي قابل انجام است اما مشتريان به منظور انجام فرآيندهاي مسدودي و دريافت گواهي عدم پرداخت چك بايد به شعب بانك مراجعه كنند.
 
ارتباط مشتريان با سامانه چك الكترونيك از طريق اينترنت بانك و موبايل بانك
بر اساس اعلام بانك مركزي، ارتباط مشتريان با سامانه مربوط به چك الكترونيك از طريق درگاه‌هاي غيرحضوري امن شبكه بانكي از جمله اينترنت بانك و موبايل بانك يا نرم افزار اختصاصي بانك عامل به وسيله كانال امن ارتباطي ميان سيستم متمركز شبكه بانكي و سامانه چك الكترونيكي برقرار مي‌شود.
 
عمليات نقد كردن چك الكترونيك
بر اساس اعلام بانك مركزي نقد كردن  چك الكترونيك به صورت درون بانكي يا بين بانكي بدون حضور در شعبه قابل انجام است؛ همچنين عمليات نقد كردن حضوري با مراجعه به شعبه نيز بدون امضاي الكترونيكي و با ارائه مدرك هويتي معتبر قابل انجام است.
لازم به ذكر است كه در فرآيند چك الكترونيكي، گيرندگان اين چك‌ها براي نقدكردن نيازي به گواهي امضاء الكترونيكي ندارند و مي‌توانند مبلغ چك را به مقصد يكي از حساب‌هاي خود وصول كنند؛ البته برخورداري از  گواهي امضاء الكترونيكي براي اين افراد ضروري است.
 
ساختار كارمزدي چك‌هاي الكترونيك
بانك مركزي در پيش نويس الزامات چك الكترونيك وضعيت سيستم كارمزد  صدور، انتقال و دريافت وجه چك‌هاي الكترونيكي را اعلام نكرده و تاكيد داشته ساختار كارمزدي چك‌هاي الكترونيكي متعاقبا به شبكه بانكي و مشتريان اعلام مي‌شود.
 
دستورالعمل ابطال تمبر مالياتي براي چك‌هاي الكترونيك
بانك‌ها در بخش چك‌هاي الكترونيك مشابه روال فعلي چك‌هاي كاغذي، موظف هستند تا نسبت به ابطال تمبر مالياتي براي هر عدد چك الكترونيك اقدام كنند.
 
شرايط بانك‌ها براي ارائه خدمت چك الكترونيك
بانك مركزي در خصوص شرايط بانك‌ها و موسسات مالي و اعتباري براي ارائه خدمت چك الكترونيك اعلام كرده كه بانك بايد ضمن بهره‌مندي از شرايط فني در سامانه چك الكترونيكي بانك مركزي عضو باشد؛ همچنين عضويت در سامانه‌هاي صياد، چكاوك و ساتنا الزامي است.
 
شرايط مشتريان بانكي براي دريافت چك الكترونيك
صادر كننده چك‌الكترونيكي و دارنده چك الكترونيك بايد مشتري شبكه بانكي بوده و داراي كد شهاب باشند. همچنين صادر كننده چك الكترونيك بايد گواهي امضاء الكترونيكي داشته باشد و تخصيص گواهي امضاء الكترونيكي نيز به مشتريان از طريق سامانه نماد بانك مركزي و با دستورالعملي كه در آينده منتشر مي‌شود، قابل انجام است.
گفتني است؛ دارنده چك الكترونيكي در صورت دارا بودن گواهي امضاء الكترونيكي مي‌تواند نسبت به انتقال چك الكترونيكي اقدام كند.
 
اعطاي دسته چك كاغذي و الكترونيك به يك حساب بلامانع است
به نوشته ايبنا، بر اساس اعلام بانك مركزدي پيش نويس سند چك الكترونيك، اعطاي دسته چك كاغذي و چك الكترونيك به يك حساب بانكي از سوي بانك عامل بلامانع است اما از سويي ديگر اعطاي دسته چك جديد مشروط به بازگشت تمامي برگه‌هاي دسته چك قبلي و حداقل ۸۰ درصد مجموع چك‌هاي كاغذي و الكترونيكي تعيين وضعيت شده است.