بانك و بيمه : كارنامه بانك‌ها
جمعه، 7 تیر 1398 - 06:31 کد خبر:56097
بانك و بيمه: رتبه‌بندي بنگاه‌هاي اقتصادي با شاخص‌هاي مالي مختلفي انجام مي‌شود كه ازجمله اين شاخص‌ها، شاخص سود و زيان انباشته است. اين دو شاخص كه در كنار ساير شاخص‌ها، وضعيت مطلوب يا نامطلوب يك بنگاه را به تصوير مي‌كشند، به‌تنهايي نيز مي‌توانند وضعيت و چالش‌هاي آتي يك بنگاه را به تصوير بكشند.

به گزارش بانك و بيمه ( bima.ir )، در گزارش حاضر وضعيت سود و زيان انباشته 19 بانك كشور مورد بررسي قرار گرفته كه نتايج آن قابل‌تامل است، به‌طوري كه ازمجموع 19 بانك مورد بررسي، 10 بانك كشور داراي زيان انباشته هستند كه در ميان اين بانك‌ها، نام بانك‌هاي ريشه‌دار و بزرگ نيز ديده مي‌شود. ازمجموع 10 بانك داراي زيان انباشته، سه بانك داراي زيان انباشته بين هشت تا 10 هزار ميليارد تومان هستند. همچنين در ميان بانك‌هاي داراي زيان انباشته، سه بانك در سال 97 از ميزان زيان انباشته خود كاسته‌اند.

در بررسي صورت‌هاي مالي بانك‌هاي كشور مي‌توان نتيجه گرفت بانك‌هاي بزرگ كه داراي بيشترين جذب سپرده‌هاي بانكي و بيشترين تعداد سپرده‌گذار هستند، زيان انباشته بالايي ميان بانك‌هاي كشور دارند. بر اين اساس، يكي از دلايل حركت بانك‌ها و به‌ويژه بانك‌هاي بزرگ در ريل زيان انباشته، حركت در مسير پرداخت سود‌هاي كلان به سپرده‌گذاران است. آنچنان كه صورت‌هاي مالي اين بانك‌ها نشان مي‌دهد مجموع سود حاصل از سپرده‌گذاري، سرمايه‌گذاري و تسهيلات اعطايي اين بانك‌ها كمتر از سود علي‌الحساب است، اما بانك‌هاي مذكور به‌دليل تنگناي مالي و تلاش براي جذب بيشتر نقدينگي، معادل همان نرخ سود علي‌الحساب را پرداخت مي‌كنند. دومين نتيجه اين بررسي، وضعيت نامطلوب بانك‌هاي وابسته به نهادهاي خصولتي (همچون بانك دي و سرمايه) است كه به‌واسطه انتخاب مديران ناكارآمد و فاقد تخصص به شرايط فعلي يعني زيان انباشته بسيار قابل‌توجه رسيده‌اند. سومين نتيجه از اين بررسي، تسهيلات تكليفي بانك‌هاي دولتي است كه بدون توجه به منابع به بخش‌هاي مختلف پرداخت مي‌شود و درنهايت با افزايش معوقات، بانك را در مسير زيان انباشته قرار مي‌دهد. چهارمين نتيجه اين بررسي، حبس اموال بانك‌ها در بخش‌هايي همچون املاك است كه به جهت مشكل نقدشوندگي (دوره‌هاي ركود مسكن، متراژ بالاي ملك و...) طي سال‌هاي اخير زيان انباشته قابل‌توجهي از اين حوزه به بانك‌ها تحميل شده است.


بررسي‌ها نشان مي‌دهد اگرچه ازمجموع 19 بانك مورد بررسي وضعيت  60 درصد روند مطلوبي را تجربه كرده‌اند اما نبايد از اصلاحات ساختاري در بخش بانكداري غافل بود، چراكه مشكل زماني جدي مي‌شود كه بانك‌هاي صاحب‌نام در رديف بانك‌هاي با زيان انباشته بسيار چشمگير قرار دارند. همچنين فساد مالي، زدوبندها و انتخاب مديران ناكارآمد، عدم شفافيت و بي‌توجهي به حسابرسي، از ديگر مشكلاتي است كه نظام بانكي را به مخاطره انداخته است.

 وضعيت 7 بانك بدتر شده است

زيان انباشته در كنار ساير شاخص‌ها مي‌تواند به‌عنوان شاخصي براي ارزيابي عملكرد يك بنگاه مورد استفاده قرار گيرد. بالا بودن اين شاخص از عملكرد نامطلوب بنگاه اقتصادي حكايت مي‌كند كه براساس آن، هرچه زيان انباشته افزايش يابد در سال آتي از حجم فعاليت‌هاي آن بنگاه كاسته خواهد شد. در اين زمينه براساس صورت‌هاي مالي سال 97، 19 بانك مورد بررسي اين گزارش، 10 بانك شامل دي، صادرات، ملت، تجارت، گردشگري، ايران‌زمين، سرمايه، پست‌بانك، اقتصادنوين و مهر اقتصاد داراي زيان انباشته بوده‌اند كه ميان اين بانك‌ها، بانك سرمايه با زيان انباشته 18.8 هزار ميليارد توماني خود در رتبه اول، بانك تجارت با 10.8 هزار ميليارد توماني در رتبه دوم، بانك دي با 8.6 هزار ميليارد تومان در رتبه سوم، بانك صادرات با 8.5 هزار ميليارد تومان در رتبه چهارم، پست‌بانك با 1.1 هزار ميليارد تومان در رتبه پنجم، بانك ملت با 854 ميليارد تومان در رتبه ششم، بانك اقتصادنوين با 452 ميليارد تومان در رتبه هفتم، بانك مهر اقتصاد با 442 ميليارد تومان در رتبه هشتم، بانك ايران‌زمين با 255 ميليارد تومان در رتبه نهم و بانك گردشگري با 162 ميليارد تومان زيان انباشته در رتبه دهم قرار دارند. همچنين از ميان 10 بانك مذكور، زيان انباشته سه بانك گردشگري با 38 درصد، ملت با 36 درصد و ايران‌زمين با 10 درصد نسبت به سال 96 كاهش نشان مي‌دهد و زيان انباشته بانك مهر اقتصاد با 270 درصد (از 260 ميليارد سود انباشته به 442 ميليارد تومان زيان انباشته رسيده است)، بانك دي با 89 درصد، بانك سرمايه با 63 درصد، بانك اقتصادنوين با 37 درصد، بانك صادرات با 10 درصد و بانك تجارت با 5 درصد افزايش نشان مي‌دهند.
 

 9 بانك 3600 ميليارد تومان سود كرده‌اند

در حسابداري سود انباشته به درصدي از سود يك شركت اطلاق مي‌شود كه به‌صورت سود سهام، به سهامداران پرداخت نشده و شركت مورد نظر براي سرمايه‌گذاري مجدد در فعاليت‌هاي اصلي‌اش يا پرداخت بدهي آن را نگه مي‌دارد. شركتي كه در انتهاي سال مالي خود داراي سود انباشته است، درواقع نشان مي‌دهد در عمليات و فعاليت‌هاي خود با شكست مواجه نشده است و امكان سرمايه‌گذاري و گسترش فعاليت‌هاي خود را در سال‌هاي بعدي دارد. در اين زمينه بررسي صورت‌هاي مالي ‍ 19 بانك كشور نشان مي‌دهد 9 بانك درمجموع 3600 ميليارد تومان سود انباشته دارند كه پاسارگاد با 1.9 هزار ميليارد تومان داراي بهترين عملكرد بوده است.

پس از پاسارگاد، بانك انصار با 618 ميليارد تومان، خاورميانه با 411 ميليارد تومان، آينده با 248 ميليارد تومان، سينا با 142 ميليارد تومان، بانك حكمت با 47 ميليارد تومان و بانك كارآفرين با هفت‌ميليارد تومان به‌ترتيب بيشترين سود انباشته را داشته‌اند. در اين بانك‌هاي مذكور، پاسارگاد عملكرد قابل‌تاملي داشته است، به‌طوري كه در سال 96 زيان انباشته اين بانك حدود 372 ميليارد تومان بوده كه اين ميزان در سال 97 به 1.9 هزار ميليارد تومان رسيده كه حكايت از رشد 615 درصدي سود اين بانك مي‌دهد. همچنين پس از پاسارگاد، بانك‌هاي كارآفرين، انصار، سينا، سامان و حكمت بهترين عملكرد را داشته‌اند.
 
 60 درصد بانك‌ها سودده بوده‌اند

براساس آنچه بررسي شد، از ميان 19 بانك، 9 بانك كشور زيان انباشته ندارد كه شامل بانك‌هاي سامان، سينا، خاورميانه، كارآفرين، پاسارگاد، پارسيان، آينده، انصار و بانك حكمت هستند. همچنين در ميان بانك‌هايي كه در سال 96 زيان انباشته داشته‌اند، زيان انباشته بانك‌هاي ملت، گردشگري و ايران‌زمين در سال 97 به‌طور قابل‌توجهي كاهش يافته است. بر اين اساس مي‌توان گفت وضعيت بيش از 60 درصد از 19 بانك بررسي شده در اين گزارش، مطلوب بوده يا از روند نامطلوب آنها كاسته شده است. اما از ميان 19 بانك، وضعيت هفت بانك چندان چنگي به دل نمي‌زند و زيان انباشته آنها افزايشي بوده است. نكته قابل‌تامل اينكه برخي از اين بانك‌ها، بانك‌هاي ريشه‌دار و بزرگ كشور هستند كه در سال‌هاي اخير در ريل زيان انباشته حركت مي‌كنند.
 
 بانك‌هاي كوچك منظم‌ترند

براساس آنچه جدول سود (زيان) انباشته 19 بانك خصوصي و دولتي نشان مي‌دهد: 1- بانك‌هاي كوچك وضعيت و عملكرد بهتري نسبت به بانك‌هاي بزرگ و صاحب‌نام كشور دارند، 2- وضعيت بانك‌هاي خصوصي نسبت به بانك‌هاي دولتي و نيمه‌دولتي به‌طور قابل‌توجهي بهتر است، 3- بانك‌هاي وابسته به نهادهاي نظامي همچون انصار و حكمت در شرايط بهتري هستند و 4- بانك‌هاي دي و سرمايه در سال‌هاي اخير عملكرد نامطلوبي داشته‌اند.

 معوقات و سود سپرده‌ها، دليل اصلي زيان‌دهي است

كامران ندري، اقتصاددان و استاد دانشگاه معتقد است يكي از دلايل عمده زيان‌ده شدن بانك‌ها و به تبع آن افزايش زيان ‌انباشته آنها، هزينه‌بر بودن تامين نقدينگي و سود سپرده براي بانك‌هاست. به‌عبارت ديگر، بانك‌ها بايد براي تامين نقدينگي و پرداخت سود سپرده‌ها، هزينه‌هاي سنگيني را متحمل شوند؛ اين هزينه‌ها در كنار دلايل ديگري ازجمله عدم امكان فروش املاك بانك‌ها، سود بانك را كاهش مي‌دهد و در نتيجه زماني كه هزينه از درآمد بيشتر باشد، بانك زيان‌ده مي‌شود. به گفته وي، بخشي از اصل سرمايه بانك‌ها به‌دليل مطالبات معوق آنها موجب مي‌شود علاوه‌بر از بين رفتن اصل سرمايه، تامين سرمايه براي بانك دشوار و در مواقعي غيرممكن باشد. در اين ميان اگر بانك‌ها بتوانند زيان خود را با سرمايه جبران كنند، مشكل چنداني بروز نخواهد كرد. اين در حالي است كه برخي بانك‌ها، به‌ويژه بانك‌هاي زيان‌ده، سرمايه چنداني در اختيار ندارند. حال در اين شرايط دو اتفاق رخ مي‌دهد؛ يا اينكه بانك‌ها توانايي تحمل زيان را دارند و تا فراهم شدن شرايط جبران زيان حاصله، تاب مي‌آورند، يا اينكه بانك‌ها تحمل زيان انباشته را نداشته و به سمت ورشكستگي حركت مي‌كنند. اين اتفاق در سال‌هاي اخير موجب ادغام برخي بانك‌هاي ورشكسته با بانك‌هاي ديگر شده و اگرچه بانك پذيرنده به‌واسطه اين ادغام دچار مشكل شده است، اما به هر حال توسل به اين روش براي بانك ورشكسته مزايايي دربر دارد. به گفته ندري، اگرچه ورشكستگي در نظام بانكي يك امر اجتناب‌ناپذير است، اما از آنجاكه تجربه و قانون مشخصي در قبال بانك‌هاي ورشكسته وجود ندارد معمولا بانك مركزي با كمك به اين بانك‌ها از ورشكستگي آنها جلوگيري مي‌كند.