بانك و بيمه : جزئيات يك عمليات شگفت‌انگيز در نظام بانكي
یکشنبه، 20 مرداد 1398 - 03:10 کد خبر:56168
بانك و بيمه: در تعريف بانك آمده است: «بانك‌ها نهادهاي اقتصادي‌اي هستند كه وظيفه‌ تجهيز و تخصيص منابع، عمليات اعتباري، عمليات مالي، خريد و فروش ارز، نقل ‌و انتقال وجوه، قبول امانات، نگهداري سهام و اوراق بهادار و اشياي قيمتي مشتريان و موضوعاتي از اين ‌دست را برعهده دارند.» اما در دهه‌هاي اخير علاوه‌بر كاركردهاي مذكور، كاركردهاي ديگري نيز به اين مجموعه افزوده شده است. اين كاركرد، بنگاهداري بانك‌هاست كه تعداد مخالفان آن بيش از موافقان‌ است.

به گزارش بانك و بيمه ( bima.ir )، در اين زمينه نگاه قانون به بنگاهداري بانك‌ها نيز متفاوت از موافقان و مخالفان است، به‌طوري كه براساس بند «٣» ماده «٣٤» قانون پولي و بانكي مصوب سال ١٣٥١، بانك‌ها به خريد سهام و مشاركت در سرمايه‌گذاري يك يا چند شركت و خريداري اوراق بهادار به حساب خود به ميزاني در محدوده تعيين‌شده بانك مركزي مجاز شده‌اند، اما براساس مواد 16 و 17 «قانون رفع موانع توليد رقابت‌پذير و ارتقاي نظام مالي كشور» مصوب سال 1394 تمامي بانك‌ها و موسسات اعتباري موظفند سالانه حداقل 33 درصد اموال خود اعم از منقول، غيرمنقول و سرقفلي را كه به تملك آنها و شركت‌هاي تابعه آنها درآمده و به تشخيص بانك مركزي مازاد هستند، واگذار كنند. همچنين طبق بند «ب» همين ماده قانوني، بانك‌ها از سال 94 موظف شدند «سهام تحت تملك خود و شركت‌هاي تابعه خود را در بنگاه‌هايي كه فعاليت‌هاي غيربانكي انجام مي‌دهند، به‌استثناي طرح‌هاي نيمه‌تمام شركت‌هاي تابعه واگذار كنند.»

قانون‌گذار پا را فراتر گذاشته و حتي در بند «ب» ماده «17» همين قانون رفع موانع توليد رقابت‌پذير مقرر كرده است: «سود بانك‌ها و موسسات اعتباري كه منشأ آن فعاليت‌هاي غيربانكي شامل بنگاهداري و نگهداري سهام باشد در سال ۱۳۹۵ با نرخ 28 درصد مشمول ماليات مي‌شود و پس از آن، هر سال سه واحد به درصد نرخ مذكور افزوده مي‌شود تا به 55 درصد برسد.» اينكه چه مقدار به قانون رفع موانع توليد رقابت‌پذير مصوب سال 94 عمل شده، در اين زمينه هيچ شفاف‌سازي و گزارشي از سوي دولت منتشر نشده است، اما بررسي صورت‌هاي مالي برخي بانك‌ها نتايج بسيار قابل‌تاملي از بنگاهداري آنان را نشان مي‌دهد.

در گزارش حاضر وضعيت تسهيلات و تعهدات كلان (بيش از 700 ميليارد تومان) بانك پاسارگاد بررسي شده است كه نتايج نشان مي‌دهد در پايان سال مالي 97 مجموع «تسهيلات و تعهدات كلان» اين بانك حدود 42 هزار و 725 ميليارد و 226 ميليون تومان بوده كه از اين ميزان، 35 هزار و 576 ميليارد و 802 ميليون تومان آن مربوط به تسهيلات جاري و هفت‌هزار و 148 ميليارد و 424 ميليون تومان آن نيز مربوط به تسهيلات غيرجاري و البته عمدتا مربوط به تعهدات است. اما نكته قابل‌تامل اينكه از مجموع 42 هزار و 725 ميليارد تومان تسهيلات و تعهدات كلان اين بانك، حدود 33.6 هزار ميليارد تومان آن (معادل 79 درصد كل تسهيلات و تعهدات كلان) مربوط به هشت هلدينگ يا زيرمجموعه اين بانك شامل هلدينگ ميدكو، گروه تامين مسكن، گروه ارزش‌آفرينان، گروه انرژي پاسارگاد، گروه فناپ، گروه پارس آريان، گروه تامين آتيه و گروه آينده‌نگر است.

همچنين ديگر دريافت‌كنندگان تسهيلات كلان اين بانك نيز روابط مديريتي- مالكيتي با بانك مذكور دارند و به‌نوعي مي‌توان گفت تسهيلات و تعهدات كلان بانك پاسارگاد عمدتا به شركت‌هاي زيرمجموعه و... پرداخت مي‌شود. اداره خودماني بانك‌ها از اين منظر داراي اهميت است كه با بنگاهداري بانك، عملا ساير توليدكنندگان خارج از سهام مديريتي بانك‌ها، در رقابت با شركت‌هاي وابسته به بانك به‌واسطه كمبود نقدينگي بايد كنار بكشند.

 بدهي 15 هزار ميلياردي هلدينگ ميدكو

طبق آمارهاي ارائه‌شده از سوي بانك پاسارگاد، از مجموع 42 هزار و 725 ميليارد تومان تسهيلات و تعهدات كلان اين بانك در پايان سال مالي 97، حدود 15.4 هزار ميليارد تومان آن مربوط به تسهيلات و تعهدات شركت مادر تخصصي توسعه معادن و صنايع معدني خاورميانه يا همان «هلدينگ ميدكو» بوده كه طبق اطلاعات ارائه‌شده، اين هلدينگ از بزرگ‌ترين شركت‌هاي زيرمجموعه بانك پاسارگاد است. قابل ذكر است از مجموع 15.4 هزار ميليارد تومان تسهيلات و تعهدات ميدكو در سال 97، حدود 12 هزار و 184 ميليارد تومان آن مربوط به تسهيلات جاري و 3.2 هزار ميليارد تومان آن نيز مربوط به تعهدات و تسهيلات غيرجاري اين گروه است. همچنين در زيرمجموعه اين هلدينگ معدني، 17 فقره تسهيلات در قالب 17 شركت دريافت شده كه ازجمله آنها مي‌توان به شركت‌هايي همچون مبناي خاورميانه، فولاد سيرجان، راهبرد سرمايه ايرانيان، بازرگاني آفتاب درخشان، فولاد زرند، كارگزاري آفتاب درخشان خاورميانه، پوياانديشان سرزمين ماد، بابك مس ايرانيان و... اشاره كرد.

 بدهي 5 هزار ميلياردي هلدينگ تامين مسكن

طبق اطلاعات منتشرشده از سوي بانك پاسارگاد، پس از هلدينگ ميدكو، «هلدينگ تامين مسكن» دومين زيرمجموعه بانك پاسارگاد است كه بيشترين تسهيلات و برمبناي آن بيشترين تعهدات را در سال 1397 به بانك مذكور دارد، به‌طوري كه تسهيلات و تعهدات اين هلدينگ در سال 97 حدود پنج‌هزار و 146 ميليارد تومان است كه از اين ميزان، حدود پنج‌هزار و 143 ميليارد تومان آن مربوط به تسهيلات جاري و 2.5 ميليارد تومان آن نيز مربوط به تعهدات و تسهيلات غيرجاري است. قابل ذكر است تسهيلات و تعهدات هلدينگ تامين مسكن در سال 97 مربوط به 9 شركت شامل شركت تامين مسكن گروه مالي پاسارگاد، توسعه فناوران نوانديش پاسارگاد، ارمغان تجارت پايدار، ايمن مسكن پايدار، پديده تابان تجارت، ساختمان پوشش تامين آتيه، گسترش تجارت و توسعه تامين آتيه، نوانديش توسعه متين و شركت مدبران ساخت آريان است.

 4.8 هزار ميليارد تومان بدهي ارزش‌آفرينان

بررسي آمار و ارقام تسهيلات و تعهدات كلان بانك پاسارگاد نشان مي‌دهد سومين دريافت‌كننده تسهيلات كلان از بانك پاسارگاد، گروه يا هلدينگ ارزش‌آفرينان از زيرمجموعه‌هاي اين بانك است، به‌طوري كه در سال مالي 97 مجموع تسهيلات و تعهدات هلدينگ اين گروه به بانك پاسارگاد نزديك به چهارهزار و 825 ميليارد تومان است كه از اين ميزان، چهارهزار و 48 ميليارد تومان آن مربوط به تسهيلات جاري و 776 ميليارد و ۷۷۷ ميليون تومان آن نيز مربوط به تعهدات و تسهيلات غيرجاري است. همچنين تسهيلات هلدينگ ارزش‌آفرينان در 14 فقره و مربوط به 14 شركت شامل «ارزش‌آفرينان، سامان تجارت تدبير ايرانيان، پيام‌آوران مديريت ايرانيان، كاشفان نوانديش پارس، ميراث راستين پارس، حافظ انديشه ماد، توسعه صنايع پوياانرژي پاسارگاد، مديران تجارت ايرانيان، نظم‌آوران شايسته، خدمات پشتيبان پاسارگاد آريان، ليزينگ پاسارگاد، توسعه انبوه‌سازي پاسارگاد، خانه‌سازي مدرن اساطير و شركت بين‌المللي راهكارهاي هوشمند ساختماني» است.
 
گروه انرژي پاسارگاد و تسهيلات 4.5 هزار ميلياردي

پس از هلدينگ ارزش‌آفرينان، هلدينگ يا گروه انرژي پاسارگاد چهارمين شركت از زيرمجموعه‌هاي بانك پاسارگاد است كه در سال مالي 97 حدود چهارهزار و 592 ميليارد و 212 ميليون و 200 هزار تومان تسهيلات و تعهدات به بانك مذكور بدهكار بوده است. همچنين از مجموع مبلغ مذكور، حدود 2.4 هزار ميليارد تومان آن مربوط به تسهيلات جاري و 2.1 هزار ميليارد تومان آن نيز مربوط به تعهدات و تسهيلات غيرجاري است. در گروه انرژي پاسارگاد 19 فقره تسهيلات در قالب 19 شركت دريافت شده كه برخي از شركت‌هاي اين گروه شامل شركت قشم مولد، گسترش انرژي پاسارگاد، پترودانيال كيش، پلي‌اتيلن‌گستران البرز، تدبيرسازان سرآمد، تجارت پاسارگاد، توسعه صنايع تابان انرژي پاسارگاد، مهندسي پژواك انرژي و... هستند.

 خانواده گرامي با بدهي 2.4 هزار ميلياردي

آمارهاي تعهدات و تسهيلات كلان بانك پاسارگاد بسيار قابل‌تامل است، به‌طوري كه رديف پنجم بزرگ‌ترين دريافت‌كنندگان تسهيلات از اين بانك و البته بيشترين تعهدات و تسهيلات غيرجاري، «خانواده گرامي» قرار دارند كه طبق اطلاعات صورت مالي، نوع روابط «گروه گرامي» و بانك پاسارگاد به‌صورت «مديريتي- مالكيتي» ذكر شده كه نشان مي‌دهد بانك مذكور و شركت‌هاي خانواده گرامي، روابط مالكيتي با هم دارند. طبق آمارها، مجموع تعهدات و تسهيلات خانواده گرامي در پايان سال مالي 97 به اين بانك حدود دوهزار و 442 ميليارد و 242 ميليون تومان است كه از اين ميزان، حدود هزار و 955 ميليارد تومان آن مربوط به تسهيلات جاري و 486 ميليارد و 743 ميليون تومان آن نيز مربوط به تعهدات و تسهيلات غيرجاري است.

بررسي‌ها نشان مي‌دهد خانواده «گرامي» تسهيلات مذكور را از طريق شركت‌هاي اطلس‌خودرو، آسان‌موتور، شركت گلستان، شركت محور ماشين و شركت سيستم كيفيت فنون دريافت كرده‌اند. همچنين جست‌وجو درمورد «خانواده گرامي» نشان مي‌دهد گروه فعلي گرامي‌ها، نسل سوم خاندان گرامي هستند كه در قديم با شركت مشهور گلستان از بزرگ‌ترين تاجران چاي بوده‌اند و حالا علاوه‌بر تجارت چاي، از بزرگ‌ترين واردكنندگان خودروهاي خارجي نيز هستند. شركت آسان‌موتور اين گروه نماينده هيوندا و اطلس‌خودرو نيز نماينده كياموتورز است. علاوه‌بر ‌اين، گروه گرامي نماينده جيلي‌موتورز چين در ايران نيز هستند.

 گروه فناپ پاسارگاد و بدهي 1.1 هزار ميلياردي

ششمين دريافت‌كننده بيشترين تسهيلات جاري از بانك پاسارگاد و دارنده بيشترين بدهي در سال مالي 97، هلدينگ يا گروه شركت فناوري اطلاعات و ارتباطات پاسارگاد آريان مشهور به «فناپ» است. بررسي‌ها نشان مي‌دهد در پايان سال گذشته مجموع تسهيلات و تعهدات هلدينگ «فناپ» به بانك پاسارگاد حدود هزار و 121 ميليارد تومان بوده كه از اين ميزان حدود 888 ميليارد آن مربوط به تسهيلات جاري و 233 ميليارد تومان نيز مربوط به تعهدات و تسهيلات غيرجاري است. در زيرمجموعه هلدينگ فناپ 20 شركت تسهيلات دريافت كرده‌اند؛ برخي از آنها شامل شركت فناوري اطلاعات و ارتباطات داتام كيش، پردازش الكترونيك راشد سامانه، داده‌پردازان تدبير سرمايه، شركت بهكاوان نوآور آرنا، نرم‌افزاي داتيس آرين قشم، توسعه خدمات الكترونيكي آدونيس، توسعه دريك ايرانيان، شهر امن مغناطيس‌كاران، فرابرد داده‌هاي ايرانيان، پرداخت الكترونيك پاسارگاد و... است.

 همكار برنامه 90 هم 3.8 ميليارد وام گرفت!

همان‌طور كه گفته شد، 1.1 هزار ميليارد تومان تسهيلات و تعهدات هلدينگ «فناپ» بانك پاسارگاد در سال مالي 97 مربوط به 20 شركت است. در ميان اين شركت‌ها شايد نام يكي از آنها براي اغلب مخاطبان آشنا باشد. «شركت بهكاوان نوآور آرنا» همان شركتي است كه مجري سايت برنامه 90 شبكه سه سيماست. طبق اطلاعات صورت مالي بانك پاسارگاد، شركت مذكور نيز در هلدينگ فناپ از زيرمجموعه‌هاي اين بانك است كه در پايان سال 97 مجموع تسهيلات و تعهدات آن حدود سه‌ميليارد و 895 ميليون تومان بوده كه از اين ميزان 3.8 ميليارد تومان آن مربوط به تسهيلات جاري شركت و 98 ميليون تومان نيز مربوط به تعهدات تسهيلات دريافتي شركت است.
 
 1000 ميليارد هم براي مپنا

در رديف هفتم بيشترين تعهدات و تسهيلات دريافتي از بانك پاسارگاد، گروه مپنا قرار دارد كه مجموع تسهيلات و تعهدات اين گروه به بانك پاسارگاد در پايان سال مالي 97 حدود هزار و 56 ميليارد تومان است. ازمجموع مبلغ مذكور، 574 ميليارد تومان آن مربوط به تسهيلات جاري شركت و حدود 482 ميليارد تومان آن نيز مربوط به تعهدات و تسهيلات غيرجاري است.  براساس اطلاعات منتشرشده، گروه مپنا نيز به‌واسطه سه شركت حفاري ميانور كيش، احداث توسعه پروژه‌هاي ويژه مپنا و منتكو ايران و خود گروه، چهار فقره وام از پاسارگاد دريافت كرده است. قابل ذكر است طبق اطلاعات صورت مالي بانك پاسارگاد، نوع روابط گروه مپنا با بانك مذكور مديريتي- مالكيتي است. بر اين اساس با توجه به اينكه بانك پاسارگاد در اسفندماه 97 نيز بلوك 5.56 درصدي از سهام مپنا را به فروش گذاشته بود، به‌نوعي روابط مديريتي و مالكيتي بين دو مجموعه برقرار بوده است.

 توسعه تجارت غرب ايرانيان و بدهي 1000 ميلياردي

هشتمين دارنده بيشترين تسهيلات و تعهدات از بانك پاسارگاد، شركت توسعه تجارت غرب ايرانيان است كه مجموع تسهيلات و تعهدات اين شركت در پايان سال 97 حدود هزار و 11 ميليارد تومان بوده و از اين ميزان هزار و 9 ميليارد تومان مربوط به تسهيلات جاري و نزديك به دوميليارد تومان آن نيز مربوط به تعهدات تسهيلات دريافتي است.

 ۹۹۸ ميليارد تومان وام براي نوآوران دانش‌پژوه

طبق صورت مالي بانك پاسارگاد، گروه نوآوران دانش‌پژوه خاورميانه نهمين دريافت‌كننده تسهيلات و برمبناي آن بيشترين تعهدات است. بر اين اساس، تسهيلات و تعهدات اين شركت در پايان سال مالي گذشته 998 ميليارد تومان بوده كه همه اين مبالغ جزء تسهيلات جاري است. نوآوران دانش‌پژوه خاورميانه، تدبيرگران راستين كاسپين و نيك‌انديشان سروش فجر سه شركتي هستند كه در گروه دانش‌پژوه خاورميانه چهار فقره تسهيلات از بانك پاسارگاد دريافت كرده‌اند. گفتني است در صورت مالي بانك، روابط پاسارگاد با گروه مذكور مديريتي- مالكيتي ذكر شده است.

 پارس آريان دهمين دريافت‌كننده تسهيلات خودماني

دهمين دريافت‌كننده بيشترين تسهيلات از بانك پاسارگاد در سال 97، گروه پارس آريان از زيرمجموعه‌هاي اين بانك است. در اين زمينه بررسي صورت مالي تعهدات كلان بانك مذكور نشان مي‌دهد مجموع تسهيلات و تعهدات گروه پارس آريان به بانك پاسارگاد نزديك به 946 ميليارد تومان است كه از اين ميزان، حدود 756 ميليارد تومان آن مربوط به تسهيلات جاري و 189 ميليارد تومان نيز مربوط به تعهدات و تسهيلات غيرجاري اين شركت است. قابل ذكر است گروه پارس آريان در قالب 12 شركت اين تسهيلات را از بانك پاسارگاد دريافت كرده است.

 گروه تجارت‌پيشگان و تسهيلات 942 ميلياردي

پس از گروه پارس آريان، گروه تجارت‌پيشگان ميهن‌نگر پارس يازدهمين دارنده بيشترين تسهيلات از بانك پاسارگاد است، به‌طوري كه از مجموع 942 ميليارد و 136 ميليون تومان تسهيلات و تعهدات اين گروه به بانك پاسارگاد در سال مالي 97، كل اين مبلغ تسهيلات جاري بوده كه شركت در سال گذشته از بانك دريافت كرده است. همچنين روابط بانك با شركت مذكور مديريتي- مالكيتي تعريف شده و شركت مذكور سه فقره تسهيلات را در قالب خود و دو شركت ديگر از اين بانك دريافت كرده است.

 داناگستر كاسپين و 900 ميليارد تسهيلات

در رديف دوازدهم بيشترين دريافت‌كنندگان تسهيلات از بانك پاسارگاد، نام شركت داناگستر كاسپين آمده كه در سال مالي 97 مجموع تسهيلات و تعهدات اين شركت به بانك پاسارگاد حدود 900 ميليارد و 305 ميليون تومان بوده است. قابل ذكر است كل اين مبلغ مربوط به تسهيلات جاري شركت بوده و روابط بانك با شركت مذكور نيز مديريتي- مالكيتي ذكر شده است.

 879 ميليارد تومان تسهيلات براي تامين آتيه بانك!

در رديف سيزدهم بيشترين دريافت‌كنندگان تسهيلات از بانك پاسارگاد، گروه تامين آتيه قرار دارد كه از زيرمجموعه‌هاي خود بانك است. طبق اطلاعات منتشرشده، مجموع تسهيلات و تعهدات اين گروه در سال مالي 97 به بانك مذكور، 879 ميليارد تومان بوده كه كل آن مربوط به تسهيلات جاري بوده و در قالب سه شركت اين مجموعه از بانك اخذ شده است.

  3 ابروام‌گيرنده ديگر با 2400 ميليارد بدهي

در رديف‌هاي 14، 15 و 16 شركت‌هاي انديشه تجارت سروش سهند، ذوب‌آهن اصفهان و گروه آينده‌نگر قرار دارند كه نوع روابط اين شركت‌ها با بانك پاسارگاد مديريتي-مالكيتي ذكر شده است. براساس اطلاعات مالي سال 97، مجموع تسهيلات و تعهدات اين سه شركت دوهزار و ۴۶۳ ميليارد تومان است كه از اين ميزان، 854 ميليارد تومان مربوط به شركت انديشه تجارت سروش سهند، ۸۴۵ ميليارد تومان مربوط به ذوب‌آهن اصفهان و 763 ميليارد تومان آن مربوط به گروه آينده‌نگر است. قابل ذكر است بخش عمده اين تسهيلات و تعهدات مربوط به تسهيلات جاري شركت‌ها در سال گذشته مالي است.



* مهدي عبداللهي/ فرهيختگان