بانك و بيمه : ليست ۱۸هزار ميلياردي مطالبات كلان بانك تجارت
پنجشنبه، 24 مرداد 1398 - 05:12 کد خبر:56169
بانك و بيمه: بخش عمده‌اي از بحران سيستم بانكي ايران ناشي از وجود بدهكاران بزرگي است كه هر از چندي خبر فرار يا ورشكستگي‌شان، فضاي رسانه‌اي كشور را پر مي‌كند. هرچند بانك‌ها نيز به‌دليل شكل وثايق دريافتي و شيوه اعطاي تسهيلات در بسياري از موارد در جايگاه متهمان مي‌نشينند اما به‌نظر مي‌رسد در شرايطي كه شفاف‌سازي با منافع بسياري از مفسدان اقتصادي و شايد بانك‌ها در تناقض است، ارائه اطلاعات و اخبار مربوط به بدهكاران بانكي، چشم‌انداز درستي پيش‌روي سياستگذاران براي جلوگيري از جولان بيشتر مفسدان اقتصادي قرار دهد.

به گزارش بانك و بيمه ( bima.ir )،  در اين گزارش كه براساس صورت مالي بانك تجارت در سه‌ماهه سال 98 ارائه شده است، 18 گروه حقيقي و حقوقي كه بيشترين تسهيلات را از بانك مذكور دريافت كرده‌اند مورد بررسي قرار داده شده است.

بدهي 2 هزار و 124 ميليارد توماني شهرداري مشهد
طبق آمارهاي ارائه‌شده از سوي بانك تجارت، از مجموع 18 هزار و 560 ميليارد تومان تسهيلات و تعهدات كلان اين بانك، بيش از دوهزار و 124 هزار ميليارد تومان آن مربوط به تسهيلات و تعهدات شهرداري مشهد است كه از اين ميزان 380 ميليارد تومان تسهيلات جاري و هزار و حدود 744 ميليارد تومان تسهيلات غيرجاري است. شهردار مشهد در تيرماه امسال اعلام كرد سال گذشته ۵۵۰۰ ميليارد تومان از بدهي‌هاي شهرداري مشهد را كه از گذشته باقي‌مانده بود پرداخت كرده است. وي از بانك مركزي خواسته بود براي انتشار ۷۰۰ ميليارد تومان اوراق مشاركت را كه پايان سال 97 مجوز آن صادر شده است، مهلت دهد.
 
 هزار و 151 ميليارد تومان؛ بدهي شهرداري تهران
طبق اطلاعات منتشرشده از سوي بانك تجارت، پس از شهرداري مشهد، شهرداري تهران بيشترين تسهيلات و برمبناي آن بيشترين تعهدات را در سال 97 به بانك مذكور دارد، به‌طوري كه تسهيلات و تعهدات شهرداري تهران در سال 97 بيش از هزار و 151 ميليارد تومان است. اين مبلغ ميزان تسهيلات جاري شهرداري تهران را نشان مي‌دهد و با توجه به اينكه در فهرست دريافت‌كنندگان تسهيلات از بانك تجارت، تسهيلات غيرجاري شهرداري تهران، عدد صفر را نشان مي‌دهد، در نتيجه شهرداري تهران درمجموع همان هزار و 151 ميليارد تومان را در قالب تسهيلات جاري دريافت كرده است.
 
هزار و 807 ميليارد تومان تسهيلات غيرجاري
در فهرست بدهكاران بانكي نام چند فرد حقيقي كه از بانك تجارت تسهيلات دريافت كرده‌اند نيز به چشم مي‌خورد. در سومين رديف از فهرست دريافت‌كنندگان تسهيلات از بانك تجارت، نام جواد توكلي‌طرقي ذكر شده است. وي مديرعامل فولاد نطنز و ذوب‌آهن نطنز است. طبق صورت مالي بانك تجارت، بدهي توكلي به اين بانك بيش از هزار و 807 ميليارد تومان برآورد شده كه در زيرمجموعه تسهيلات غيرجاري صورت مالي بانك تجارت ذكر شده است.
 
2.8 هزار ميليارد تومان مجموع بدهي دو گروه
در فهرست مذكور، پس از نام جواد توكلي‌طرقي، نام مجتمع فولاد مباركه اصفهان و گروه مخابرات ايران ذكر شده است. طبق آمار موجود، ميزان تسهيلات جاري اين مجتمع معادل 868 ميليارد و 668 ميليون و 700 هزار تومان است. بدهي اين مجتمع به بانك تجارت طبق صورت مالي اين بانك، بيش از هزار و 523 ميليارد دلار برآورد شده است. مجتمع فولاد مباركه اصفهان طبق آماري كه در جدول مندرج در اين گزارش ذكر نشده، 75 ميليارد و 606 ميليون تعهد خالص و بيش از
 214 ميليارد و 458 ميليون تومان تعهد ناخالص به بانك تجارت داشته است. مضاف بر اينكه قيمت تمام‌شده سهام اين گروه نيز رقمي معادل 440 ميليارد و 151 ميليون و 200 هزار تومان محاسبه شده است. در نتيجه بدهي اين گروه صنعتي به بانك تجارت بيش از هزار و 523 ميليارد و 278 ميليون تومان است. بدهي گروه مخابرات ايران نيز در مجموع هزار و 370 ميليارد تومان برآورد شده كه از اين ميزان هزار و 252 ميليارد تومان مربوط به تسهيلات جاري است.
بدهي گروه صنعتي ايران‌خودرو و تمامي شركت‌هاي زيرگروه اين مجموعه طبق آمار بانك تجارت، رقمي معادل هزار و 89ميليارد و 808 ميليون تومان محاسبه شده كه از اين ميزان هزار و 69 ميليارد و 728 ميليون تومان مربوط به تسهيلات جاري و 14 ميليارد و 152 ميليون و 300 هزار تومان مربوط به تسهيلات غيرجاري اين مجموعه است. به‌عبارت ديگر، بدهي زيرگروه ايران‌خودرو به بانك تجارت در قالب بدهي‌هاي جاري و بدهي‌هاي معوقه، درمجموع هزار و 83 ميليارد و 935 ميليون و 200 هزار تومان است.
 
2 هزارميليارد تومان، بدهي مپنا به 2 بانك
طي هفته جاري گزارشي از وضعيت مالي بانك پاسارگاد و ميزان تسهيلات و مطالبات اين بانك منتشر شد كه نشان مي‌داد گروه مپنا در رديف هفتم بيشترين تعهدات و تسهيلات دريافتي از بانك پاسارگاد قرار دارد. مجموع تسهيلات و تعهدات اين گروه به بانك پاسارگاد حدود هزار و 56 ميليارد تومان برآورد شده كه ازمجموع مبلغ مذكور، 574 ميليارد تومان آن مربوط به تسهيلات جاري شركت و حدود 482 ميليارد تومان آن نيز مربوط به تعهدات و تسهيلات غيرجاري است. نكته قابل‌توجه اينكه گروه مپنا علاوه‌بر بانك پاسارگارد رقمي معادل 953ميليارد تومان تسهيلات نيز از بانك تجارت دريافت كرده كه از اين ميزان 374 ميليارد و 987 ميليون تومان مربوط به تسهيلات جاري و 45 ميليارد و 692 ميليون و 600 هزار تومان مربوط به تسهيلات غيرجاري است. بر اين اساس بدهي گروه مپنا بيش از دوهزار ميليارد تومان تنها به دو بانك پاسارگاد و تجارت است.
 
دوباره دانيال‌زاده و بدهي 991 ميلياردي
يكي از شخصيت‌هاي حقيقي دريافت‌كننده تسهيلات از بانك تجارت، رسول دانيال‌زاده‌نمين، مديرعامل كارخانه فولاد گيلان و فولاد كاويان است. نام دانيال‌زاده با قصر بزرگ فرمانيه گره خورده است؛ قصري كه تنها بخش كوچكي از دارايي دانيال‌زاده را تشكيل مي‌دهد. او كه سال 95 به جرم بدهي 2600 ميليارد توماني به بانك دستگير و محاكمه شد، سال گذشته نيز طبق گزارش صورت مالي بانك تجارت، ۹۱۱ ميليارد و 997 ميليون تومان تسهيلات جاري از بانك تجارت دريافت كرده است. اين بدهكار بانكي در دهه 70 نيز با اخذ وام‌ها و ال‌سي‌هاي كلان به اسم كارخانه نورد سمنان كه در اغلب موارد با تخلف در اسناد و محل مصرف همراه بود، به‌سرعت به يك سرمايه‌دار تبديل شد. حمايت مالي از برخي مديران بانكي و سرويس‌گرفتن در تسهيلات بانكي شگرد او بود. اين ترفند‌ها موجب شد معوقات او تنها به بانك ملي از سقف 3000 ميليارد تومان بگذرد! او با اين ترفند منابع لازم براي خريد فولاد كاويان و مجتمع فولاد گيلان را به دست آورد و علاوه‌بر آن، املاك و برج‌هاي عظيمي در داخل و خارج ساخت. براي مثال دانيال‌زاده با ارائه چك‌هايي با مبالغ ميلياردي در وجه همسر يكي از سياسيون و اهداي يك واحد منزل مسكوني به ارزش 16ميليارد تومان در ميدان تجريش تنها بخشي از همكاري آن فرد با اين مفسد اقتصادي را نشان مي‌دهد.
 اما در ادامه ليست دريافت‌كنندگان تسهيلات از بانك تجارت، نام شركت سايپا در رديف نهم آمده است. سايپا بيش از 903ميليارد تومان تسهيلات از بانك تجارت دريافت كرده كه از اين ميزان 810 ميليارد و 604 ميليون تومان مربوط به تسهيلات جاري و 82 ميليارد و 115 ميليون تومان مربوط به تسهيلات غيرجاري است. شركت ايران‌خودرو نيز كه در رديف يازدهم بيشترين دريافت‌كنندگان تسهيلات از بانك تجارت قرار دارد، در سال 97، 773 ميليارد و 497 ميليون تومان تسهيلات از بانك مذكور دريافت كرده كه از اين ميزان 589 ميليارد و 250 ميليون تومان مربوط به تسهيلات جاري است.
اين شركت طبق صورت مالي بانك تجارت، تسهيلات غيرجاري خود را تسويه كرده است. پس از شركت ايران‌خودرو، 6 گروه سرمايه‌گذاري توسعه ملي، مهندسي نفت و گاز سپانير، سرمايه‌گذاري اهداف، گروه مديريت سرمايه‌گذاري اميد و بانك گردشگري به‌ترتيب در رديف دوازدهم، چهاردهم، پانزدهم، شانزدهم و هفدهم بيشترين دريافت‌كنندگان تسهيلات از بانك تجارت قرار دارند. ميزان تسهيلات دريافتي سرمايه‌گذاري گروه توسعه ملي معادل 769ميليارد و 337 ميليون تومان بوده كه از اين ميزان بيش از 695 ميليارد و 435 ميليون تومان مربوط به تسهيلات جاري و 25 ميليارد و 141 ميليون تومان مربوط به تسهيلات غيرجاري است.
همچنين گروه مهندسي نفت و گاز سپانير با دريافت 51ميليارد و 648 ميليون تومان تسهيلات جاري و 821 ميليارد و 153 ميليون تومان تسهيلات غيرجاري و درمجموع با دريافت 885 ميليارد و 520 ميليون تومان، چهاردهمين وام‌گيرنده‌اي است كه بيشترين تسهيلات را از بانك تجارت دريافت كرده است. دو گروه سرمايه‌گذاري اهداف و مديريت سرمايه‌گذاري اميد نيز به ترتيب 739 ميليارد و 178 ميليون تومان و 725ميليارد و 812ميليون تومان تسهيلات از بانك تجارت دريافت كرده‌اند. ميزان تسهيلات دريافتي بانك گردشگري نيز معادل 633ميليارد و 40ميليون تومان است كه از اين ميزان 12 ميليارد و 32 ميليون تومان مربوط به تسهيلات جاري و 618 ميليارد و 931 ميليون تومان مربوط به تسهيلات غيرجاري است.
 
ارائه تسهيلات 903 ميلياردي به يك ابرمفسد اقتصادي!
اما شايد پيش از گروهاي ذكرشده در پاراگراف بالا، نام چند شخصيت حقيقي ديگر ميان فهرست دريافت‌كنندگان تسهيلات از بانك تجارت ذكر شده است. برادران ريخته‌گران ‌اصفهاني دهمين تسهيلات‌گيرنده‌اي است كه معادل  ۸۵۷ ميليارد و ۷۶۸ ميليون تومان تسهيلات  از بانك تجارت دريافت كرده كه از اين ميزان 83 ميليارد و 244 ميليون و 900 هزار تومان مربوط به تسهيلات جاري و 774 ميليارد و 523 ميليون تومان مربوط به تسهيلات غيرجاري است. بهروز، فيروز و شهرام ريخته‌گران، سرمايه‌داران بزرگ اصفهاني هستند كه به‌واسطه ارتباط و رانت عظيمي كه پدرشان در دولت‌هاي نهم و دهم داشت به ثروتي افسانه‌‌اي دست يافتند. در اين ميان با هدف برندسازي و استفاده تبليغاتي، بخش كوچكي از سرمايه‌ خود را در فوتبال سرمايه‌گذاري كردند. بهروز در خانواده ريخته‌گران نقش اساسي دارد. او در سال ۸۱ گروه توسعه صنعتي ماهان سپاهان را كه بعدا به يكي از بزرگ‌ترين مجموعه‌هاي كشور تبديل شد، تاسيس كرد. اين مجموعه‌ هم‌‌اكنون داراي مجموعه‌هايي ازجمله پتروشيمي اصفهان، فولاد ماهان سپاهان، توسعه برق صنعتي ماهان، باشگاه فرهنگي-ورزشي فولاد ماهان سپاهان، صنايع بسته‌بندي پويانگار، شركت آرد شيراز، شركت دادلي، صنايع خودروسازي ماهور اسپادانا، بازرگاني فيروزصفه سپاهان، شركت فرو گاز اصفهان، پتروشيمي بيستون، شركت شايان اسپادانا و مجموعه‌هايي ديگر است.
نكته قابل‌توجه اينكه بهروز ريخته‌گران  در بانك سرمايه ده‌ها پرونده تخلف فساد مالي متنوع در اغلب بانك‌ها و پتروشيمي‌ها از وي به ثبت رسيده است. وي چهارمين بدهكار بزرگ بانك سرمايه نام گرفته كه در گزارشي به‌عنوان «ابروام‌گيرندگان بانك سرمايه» كه در همين روزنامه به چاپ رسيد، عنوان شد «وي از طريق سه شركت پتروصنعت صفه، فولاد ماهان سپاهان و نگين تجارت اسپادانا چندين فقره وام بانكي از بانك سرمايه دريافت كرده و براساس صورت مالي سال 97، وي درمجموع 880 ميليارد و 424 ميليون تومان به بانك سرمايه بدهكار است. ريخته‌گران براي دريافت اين وام‌هاي كلان درمجموع دو چك شخصي به ارزش 240 ميليارد تومان به‌عنوان وثيقه به بانك ارائه كرده است.» ريخته‌گران كه به جرم فساد اقتصادي بازداشت شده بود در خردادماه امسال به قيد وثيقه آزاد شد. آزادي وي به قيد وثيقه واكنش‌هاي فراواني از سوي كاربران فضاي مجازي به‌همراه داشت.
 
بدهي 710 ميليارد توماني يك خيريه
گروه مولي‌الموحدين(ع) كه در رديف سيزدهم دريافت‌كنندگان بيشترين تسهيلات از بانك تجارت قرار دارد، درمجموع ۷۶۳ ميليارد و 302 ميليون تومان تسهيلات از بانك تجارت دريافت كرده كه از اين ميزان 710 ميليارد و 240 ميليون تومان مربوط به تسهيلات جاري و دوميليارد و 15 ميليون تومان مربوط به تسهيلات غيرجاري است. موسسه مولي‌الموحدين(ع) يك موسسه خيريه بود كه با كمك‌هاي دولتي و جمعي از خيران استان كرمان در اين استان تشكيل شد. سرمايه اين موسسه در اواخر سال 84 به بيش از هزار ميليارد تومان رسيد كه اين مبلغ براي يك موسسه خيريه مبلغ بسيار زيادي به‌شمار مي‌رفت. زنگ خطر تغيير دولت وقت موجب شد هيات‌رئيسه موسسه خيريه مولي‌الموحدين(ع) در يك اقدام عجيب و غيرمنتظره بند ۱۳ اساسنامه را تغيير داده و موسسه خيريه را موروثي كنند. موسسه خيريه مولي‌الموحدين(ع) صددرصد سهام ماهان‌اير و ۵۰ درصد سهام كرمان‌خودرو را نيز در اختيار دارد.
كنار گذاشتن موسسان حقوقي و انتخاب ۱۱ نفر از شخصيت‌هاي حقيقي كه عمدتا از نزديكان و افراد مورد اعتماد يك فرد خاص بودند، باعث شد شبهه سوءاستفاده‌هاي شخصي در اين موسسه پررنگ‌تر شود. در اين ميان عدم ارائه گزارش عملكرد مالي شفاف توسط هيات‌امنا به تقويت اين شبهه دامن زد. موسسه خيريه مولي‌الموحدين(ع) امروز داراي ميلياردها تومان سرمايه و در بيش از ۳۰ شركت سهامدار است. از آنجاكه اين موسسه هيچ گزارشي از عملكرد اقتصادي خود ارائه نداده است و به باور موسسان آن، موسسه خيريه نياز به ارائه گزارش عملكرد ندارد، لذا نمي‌توان برآورد دقيقي از عملكرد اين موسسه داشت. با وجود اين، طبق قانون اين موسسه بايد گزارشي از اقدامات خود ارائه دهد. در حال حاضر آنچه مسلم است اينكه اين موسسه ۷۶۳ ميليارد و  302 ميليون تومان به بانك تجارت بدهكار است.
 
بدهي 577 ميليارد توماني ابرميلياردر ايراني
اما در رديف هجدم دريافت‌كنندگان بيشترين تسهيلات از بانك تجارت، نام‌آشناي ديگري به چشم مي‌خورد كه همواره به‌عنوان يك ابرسرمايه‌دار شناخته مي‌شود. محمدرضا زنوزي‌مطلق كه جزء بزرگ‌ترين بدهكاران بانكي كشور است، سهامدار، مدير و مالك چندين شركت صنعتي، توليدي، علمي، خدماتي و بانكي است. رياست هيات بدمينتون استان آذربايجان‌شرقي، كوچك‌ترين سمت او به حساب مي‌آيد. او در سال ۹۱ به‌خاطر بدهي بانكي روانه زندان شد كه با پرداخت ۱۳۸۰ ميليارد تومان از بدهي‌هاي خود و تعويق بقيه بدهي‌ها آزاد شد. ميزان تسهيلات غيرجاري زنوزي‌مطلق، 577 ميليارد و 107 ميليون و 900 هزار تومان است.
*زهرا فريدزادگان/فرهيختگان