بسیارى از اقتصاددانان، متخصصان و آینده نگرها بر این عقیده‌اند که در سالهاى اخیر انقلابى مشابه انقلاب صنعتى به وقوع پیوسته است که جهان را وارد ” عصر اطلاعات“ ساخته است و بسیارى از جنبه‌هاى اقتصادى،‌ اجتماعى و فرهنگى حیات بشر را دستخوش تحولى عمیق نموده است. یکى از ابعاد این تحول، تغییرات عمیقى است که در روابط اقتصادى بین افراد، شرکتها و دولتها به وجود آمده است. مبادلات تجارى بین افراد با یکدیگر، شرکتها با یکدیگر و افراد با شرکتها و دولتها به سرعت از حالت سنتى خود که عمدتا مبتنى بر مبادله بر منباى اسناد و مدارک کاغذى است خارج شده و به سوى انجام مبادلات از طریق بهره گیرى از سیستم هاى مبتنى بر اطلاعات الکترونیکى در حرکت است.
تجارت الکترونیکى،‌به دلیل سرعت، کارایى،‌ کاهش هزینه ها و بهره بردارى از فرصتهاى زودگذر عرصه جدیدى را در رقابت گشوده است تا آنجا که گفته مى‌شود عقب افتادن از این سیر تحول نتیجه‌اى جز منزوى شدن در عرصه اقتصاد جهانى نخواهد داشت.
تجارت الکترونیکى که تا چندى قبل به تعداد معینى از شرکتها محدود مى‌گردید در حال ورود به عصر جدیدى است که در آن تعداد زیادى از اشخاص گمنام و مصرف کنندگان در شبکه حضور دارند. به علاوه، محتواى آن از حیطه مبادله داده‌هاى مربوط به سفارش دادن یا قبول سفارش فراتر رفته و فعالیتهاى عمومى تجارى از قبیل تبلیغات، آگهى، مذاکرات،‌ قراردادها و تسویه حسابها را نیز در بر گرفته است.
زمینه‌هاى کاربرد تجارت الکترونیکى بسیار گسترده تر از مبادله کالا، خدمات و وجوه است و در تعریف آن و تبیین سیاستهاى مورد نظر باید علاوه بر کاربردهاى بالفعل به کاربردهاى بالقوه آن نیز تجوه داشت.
یکى از کاربردهاى تجارت الکترونیک، در بیمه ها مى باشد و در این راستا «بیمه الکترونیک» از اهمیت بسیارى برخوردار است.
بیمه الکترونیک از جمله مواردى است که در ایران کمتر مورد استفاده قرار گرفته و به علت گستره حجم تبادل و ثبت اطلاعات در بیمه، نیازمند استفاده بیشتر از فناورى هاى نوین در عرصه اطلاعات و اطلاع رسانى مى باشد.

بیمه الکترونیک
تعریف : بیمه الکترونیک جایگزینى براى گردش کار دستى براى انجام کارهاى بیمه بر روى محیط شبکه مى باشد ،بیمه الکترونیک باعث سرعت و صحت، در فرآیندهاى ساده ترى مى شود.
به وسیله بیمه الکترونیک، شرکتها مى توانند کارهاى بیمه خود را بر روى اینترنت ساده تر و سریعتر از گذشته انجام دهند. اختصاص شخصیت حقوقى براى مشتریان ، یک راه حل کلى براى اداره کارهاى بیمه در شبکه محسوب مى شود. یک سرویس اینترنت کامل در پوشه بیمه الکترونیک به اوج خود مى رسد و این سیستم ها بر اساس دنباله اى از ابزارهاى اینترنتى و تکنولوژى شبکه عمل مى نمایند.
پوشه بیمه الکترونیک شامل اطلاعاتى مانند : سیاستهاى بیمه، شرایط بیمه، اطلاع از تغییرات، درخواستها و تصمصیم هاى مربوط به تسویه حساب ها مى باشند.
مشتریان بیمه مى توانند از گزارشهایى که دریافت کرده اند، براى مصرف در مورد نیازهایشان استفاده کنند. سیستم از اشباع شدن اطلاعات جلوگیرى مى نماید چراکه دقیقاً بر اساس نیازهاى مردم عمل مى نماید.

یک فرم هوشمند دیجیتالى شامل موارد زیر مى باشد :
· جریان داده (Data Flow)
·  فرم هوشمند (Smart Forms)
· مجموعه قوانین محکم (Rigid Rule Set)
·  کاغذهاى مجازى (Virtual Paper)
·  امضاى دیجیتالى (Digital Signature)
· ارسال داده(Data Transmission)
· منافع مالى (Cost Effective)
براى کمک به شرکتهاى بیمه بزرگ مى توان پس از ثبت اطلاعات مشتریان، براى آنان رمز عبور و بر اساس سطح دسترسى آنان حق دسترسى قائل شد.
از فواید کلیدى استفاده از سرویس هاى اینترنتى، توانایى ارتباط بیشتر و قویتر با مشتریان مى باشد. در این راستا تمام روالهاى کارى به صورت سیستمهاى مکانیزه پیاده سازى مى شوند.
از آنجا که تبادلات مالى فردى و تجارى تحت اینترنت انجام شده و کمپانى ها توسط اینترنت ارتباط دارند، استفاده از ساختار منطقى براى عقد قراردادهاى الکترونیکى ضرورى است. به این منظور از امضاها و رکوردهاى الکترونیکى هماهنگ، همانند ساختارهاى کاغذى براى مبادلات حساس مانند چک، مستندات داراى اطلاعات مهم و ... استفاده مى شود.
یکى از مدلهاى استفاده شده، UETA (Uniform Electronic Transaction Act)، مدلى منطقى براى تطبیق امضاى الکترونیکى، رکوردها و قراردادهاى منطقى مانند ساختارهاى مستندات ارائه
 مى دهد. این مدلها باید داراى اعتبار و ارزش یکسان در تراکنش هاى الکترونیکى مختلف باشند.
از نکات مطرح در بیمه الکترونیک، مسئله حقوقى استفاده از تکنولوژى و مجموعه قوانین مربوط به بیمه گر و بیمه گزار مى باشد. این قوانین مسائل حقوقى مربوط به مدلهاى فوق را نیز بررسى مى کند. تعاریف حقوقى مربوط در پیوست 1 موجود مى باشند.
به عنوان نمونه قابلیت هاى زیر در Electronic Insurance Company که از شرکتهاى بیمه مطرح در آمریکا مى باشد در اختیار مشتریان قرار دارد :
 اعمال نقطه نظر و انجام عملیاتهاى لازم در کمترین زمان
 استفاده از تخفیف ها و جوایز موجود
استفاده 24ساعته از سرویس هاى online بیمه
 ارزیابى محلى، تشخیص و تعدیل نیازها
استفاده از قبض هاى چند گزینه اى که شامل وجه صورتحساب نیز مى باشد

 بیمه الکترونیکى : چالشها و فرصتها
در یک محیط اقتصادى در حال رشد، بیمه گران میان هزینه هاى در حال رشد ادارى مربوط به بیمه و هزینه هاى مستمر و بالاى موجود در جامعه تحت فشار هستند.
بیمه گران نه تنها در جستجوى روش هاى نوین کاهش هزینه ها هستند بلکه درصدد افزایش کارایى و بهبود خدمات مربوط به مشتریان مى باشند. استفاده از فناورى وب در جهت کاهش هزینه هاى ادارى و افزایش، خود سرویسى، گرایش و روندى است که طى چند سال اخیر پیشرفت مداومى داشته است.
بیشتر کاربردهاى فناورى وب، به منظور فراهم کردن دسترسى براى مشتریان به کار مى رود. به طور مثال این فناورى به همه افراد تحت پوشش بیمه اجازه مى دهد که توانایى این را داشته باشند که اطلاعات مورد درخواست خود را مشاهده کرده، عملیات مربوطه را انجام داده و اطلاعات ویژه مورد نیاز در اختیار بیمه شده قرار گیرد.
ارزش واقعى این فناورى زمانى مشخص خواهد شد که نه تنها به مصرف کننده، امکان خود سرویسى را مى دهد بلکه در کاهش هزینه هاى مربوط به بیمه گران نیز تأثیر گذارده است. در این راستا فناوریهاى مربوط به شرکت به شرکت (Bussiness to Bussiness) فرصت بزرگترى براى کاهش هزینه ها مى باشد.
سود بیمه گران در اینست که خدمات بهترى به کارفرماها و تولیدکنندگان ارائه نمایند و همچنین هزینه هاى مربوط به خدمات تلفنى را با تغییرات مفید و کنترل سیاست گذارى کاهش دهند.
راه اندازى و گسترش تجارت الکترونیکى در کشور با موانع و چالشهایى به شرح زیر روبه رو مى‌باشد.
فقدان زمینه‌هاى حقوقى لازم براى استفاده از تجارت الکترونیکى از قبیل عدم مقبولیت اسناد و امضاهاى الکترونیکى در قوانین و مقررات جارى کشور.
نبود سیستم انتقال الکترونیکى وجوه و کارتهاى اعتباری.
محدودیت خطوط ارتباطى و سرعت پایین آنها در انتقال داده‌هاى الکترونیکى
نبود شبکه اصلى تجارت الکترونیکى در کشور و سخت افزار و نرم افزار مربوط به آن.
عدم اطلاع کافى موسسات بزرگ و کوچک داخلى از تجارت الکترونیکى و مزایاى آن.
هزینه اولیه نسبتا بالاى استفاده از تجارت الکترونیکى در شرکتهاى دولتى و خصوصى به ویژه براى موسسات کوچک و نبود انگیزه لازم در آنها براى استفاده از این روش.
کمبود دانش و فرهنگى استفاده از تجارت الکترونیکى و شبکه اینترنت.
لزوم حمایت از حقوق مصرف کنندگان در تجارت الکترونیکی.
حقوق گمرکى و مالیاتهاى قابل وصول از تجارت الکترونیکی.
تامین امنیت لازم براى انجام مبادلات الکترونیکى و محرمانه ماندن اطلاعات مربوطه.

فرآیند بیمه توسط اینترنت و کارت بیمه گزار
 در این فرایند کلیه فعالیتهاى بیمه توسط پایگاه اینترنتى بیمه و کارتهاى هوشمند بیمه گزاران قابل انجام مى‌باشد. در کنار این فرایند( جریان کارى)، فعالیتهاى دستى بیمه نیز قابل اعمال و پیگیرى مى‌باشد. کارت بیمه گزار، کد شناسایى کارت بیمه گزار را در خود نگه مى دارد که بعد از ثبت کارت در سیستم بیمه توسط دستگاههاى pos قابل شناسایى بوده و توسط آن مى‌توان به اطلاعات و بیمه‌نامه‌هاى بیمه‌گذار دارنده کارت دسترسى داست.

تبادل اطلاعات با server بیمه از چند طریق انجام مى‌شود :
· از طریق سایت بیمه
· Posها
· مراکز بیمه به صورت دستى
لذا براى انتقال در زمان عدم تطابق میان اطلاعات(concurrency)  تغییرات بر روى server بیمه بر اساس اولویت‌ها انجام مى‌پذیرد. ترتیب اولویت در این سیستم به ترتیب به صورت،server بیمه، سایت بیمه، posهاى مستقر در بیمه و posهاى مستقر در مراکز طرف قرارداد با بیمه تعریف مى‌شود.
براى انجام فعالیت‌هاى بیمه در هر مرحله چه بر اساس اینترنت و چه بر اساس کارت ابتدا باید پذیرش ریسک به منظور جهشهاى کمتر در طول فرآیندها، توانایى بیشتر براى دنبال نمودن و کنترل فرآیندها و بررسى مشکلات قبل از به وقوع پیوستن آنها انجام پذیرد و سپس فعالیت مورد نظر وارد مرحله تأیید شده و ادامه مى‌یابد.
براى نمونه چند فرم از Electronic Insurance در پیوست 2 موجود مى باشد.

 مزایا
به روز رسانى سیستم بیمه بر اساس آخرین امکانات سخت‌افزارى و نرم‌افزارى
تشویق بیمه‌گزاران براى استفاده بیشتر از فعالیتهاى بیمه
جذب سازمانها براى عقد قرارداد با بیمه
تسهیل در فعالیتهاى بیمه از جمله زدن سند، گزارش گیرى و ...
امکان اعمال کنترل و مدیریت بیشتر در فعالیتهاى بیمه
امکان انجام فعالیتهاى بیمه از طریق مراکز بیشتر و دسترسى سهل‌تر
امکان انجام هوشمند برخى از فرآیند‌هاى بیمه
سرعت بیشتر در فرآیند صدور بیمه و دریافت خسارت
دقت بیشتر در فعالیتهاى بیمه
یکپارچگى فعالیتهاى بیمه در تمام مراکز بیمه و سازمانهاى مربوط در کل کشور
یکپارچگى سیستم مکانیزه بیمه در تمام شعب، سایت بیمه و ترمینالهاى خودپرداز بیمه
 
مشخصات فرآیندها
موسسه مالى و اعتبارى
· شناسایى بیمه‌گزار
· صحت و اعتبار بیمه‌نامه‌هاى بیمه‌گزار
· بررسى حساب بیمه‌گزار در مؤسسه مالى و اعتبارى و استفاده از آن در فعالیتهاى بیمه
·  انتخاب رسیک
· انجام فعالیتهاى بیمه‌اى از جمله پیشنهاد و صدور بیمه‌نامه، صدور الحاقیه، تمدید بیمه‌نامه و حفظ مشتریان، پرداخت خسارت، بازدید و کارشناسى و ...
 
در این جریان کارى موارد زیر قابل ذکر مى‌باشد :
·عدم نیاز به اتصال مداوم به server بیمه
· نیاز به هماهنگى دقیق بین شعب بیمه، مراکز طرف قرارداد بیمه و سایت بیمه
· نیاز به پشتیبانى دقیق و هماهنگ
· امکان تبدیل به سیستم online

online :
در این سیستم جریان کارى به صورت همزمان و یکپارچه بوده و تبادل اطلاعات میان posها در شعب و مؤسسه‌هاى مالى و اعتبارى با serverبیمه به توسط سرویس  های پرسرعت به صورت اتصال لحظه به لحظه انجام مى‌پذیرد.
در این سیستم هر pos به صورت مستقیم به server بیمه متصل بوده، اطلاعات را به صورت مستقیم به بیمه منتقل و از بیمه دریافت کرده و بر روى هر pos، interface مربوط به pos قابل اجرا مى‌باشد.

در این جریان کارى موارد زیر قابل ذکر مى‌باشد :
· ارتباط لحظه به لحظه شعب و posهاى مستقر در آنها، سایت اینترنت بیمه و حساب بیمه‌گزاران در مؤسسه مالى و اعتبارى از طریق server بیمه
· هماهنگى میان اطلاعات posها و server بیمه در هر لحظه
· پشتیبانى آسان‌تر و دقیق‌تر سیستم بیمه
·  پزیرش ریسک به صورت لحظه به لحظه

5- تعاریف :
 1-5-  بیمه گزار :
شخص حقیقى یا حقوقى که اموال، مسئولیت، عمر و غیره خود را بیمه کرده و کارت هوشمندى به آن تعاق مى گیرد.
2-5-   مراکز صدور:
علاوه بر کلیه شعب بیمه در سراسر کشور، مراکزى که نسبت به راه اندازى pos در آنها اقدام به عمل آمده است و نیز از طریق شبکه اینترنت (هرکجا و هر مکان) قابلیت واریز وجه و تهیه بیمه نامه وجود دارد.
3-5- Pos:
دستگاه هاى الکترونیکى مى باشند که جهت خواندن و نوشتن روى کارتها استفاده مى شود.
4-5- سایت:
عبارت است از پایگاه اینترنتى شرکت که در آن کلیه اعمال بیمه اى شامل اطلاع رسانى، قوانین و مقررات صدور و خسارت، ابتیاع بیمه نامه و ... انجام مى پذیرد.
5-5-  کارت هوشند:
کارتهایى هستند که توانایى خواندن و نوشتن روى chipهاى موجود در آنها وجود دارد و از طریق دستگاه هاى مختلف مى توان به آنها فرمان داد.
6-5-  شبکه offline:
شبکه اى که در ساعتهاى خاص کلیه اطلاعات از طریق مدیاى ارتباطى مرکز منتقل مى شود. لازم به ذکر است که زمانبندى انتقال کاملاً قابل مدیریت مى باشد.
7-5-  شبکه online:
شبکه ارتباطى مراکز بیمه سینا مى باشد. بدیهى است علاوه بر شبکه فعلى، هر کاربر امکان برقرارى ارتباط با شبکه مزکور را داشته و علاوه بر آن یک لود از شبکه شناسایى مى گردد.